Millet Hamamı – Afyonkarahisar

Siri. Bir muze ucretsiz gezilebilir

XVII. yüzyılın ikinci yarısında inşa edildiği düşünülen hamam, o dönem Osmanlı mimarisinin güzel örneklerinden birisidir. Ermeni ustalar tarafından yapıldığı için ‘Gavur Hamamı’ olarak adlandırılmış, daha sonra ise ‘Millet Hamamı’ olarak anılmış. Kurtuluş Savaşı’ndan sonra Ermenilerin şehri terk etmesiyle sahipsiz kalan hamam, müzeye dönüştürülmüş. Çok da güzel olmuş.

Günümüzde Hamam Müzesi olarak ziyaretçilere açılan bina, Osmanlı dönemine ait hamam kültürünü ve günlük yaşam pratiğini gözler önüne sermektedir. Müze içinde sergilenen objeler ve düzenlemelerle, ziyaretçiler hem tarihî hem de kültürel bir deneyim yaşamaktadır.

.Tac-ı Ahmet Mahallesi, Hamam Aralığı Sokağı'ndadır. Güneyden kuzeye doğru eğimli bir arazi üzerine inşa edilmiş olan yapının kuzey kesiminde erkekler kısmı, güney kesiminde ise kadınlar kısmı yer almaktadır. Yapının doğu cephesinde yer alan kadınlar kısmı soyunmalığı, cephenin güney kanadına bitiştirilmiş durumdadır. Bu cephe üzerinde yer alan külhan, soyunmalığın kuzey duvarına bitişiktir. Cephenin kuzey kesiminde üç adet pencere açıklığı yer almaktadır. Doğu cephesinin kuzey ucunda yer alan erkekler kısmı soyunmalığına, sekiz basamaklık bir merdivenle ulaşılmaktadır. Soyunmalık, girişin iki yanında birer kare mekan; ortada büyük bir dağılım mekanı ve bunun batısında kuzey-güney yönünde uzanan dikdörtgen bir mekandan oluşmaktadır. Kuzey-güney yönünde uzanan dikdörtgen bir plana sahip ılıklık mekanının üzeri, aynalı tonozla örtülüdür. Mekanın doğu duvarı üzerinde, yuvarlak kemerli iki giriş aralığı yer almaktadır. Sıcaklık, kubbeyle örtülü kare bir mekan ve bu mekanın doğu ve kuzey kenarları üzerine yerleştirilmiş, aynalı tonozuyla örtülü birer halvet hücresinden oluşmaktadır. Kadınlar kısmı soyunmalık mekanı, yapının doğu cephesinin güney kesiminde dikdörtgen bir çıkıntı oluşturmaktadır. Bu dikdörtgen mekanın kuzey cephesinin doğu ucunda, basit silmelerle çerçevelenmiş bir taç kapı yer almaktadır. Kadınlar kısmı soyunmalığı ortasında yer alan fıskiyeli havuz, Afyon Arkeoloji Müzesi bahçesindedir. Ilıklık, doğu-batı yönünde uzanan, üzeri aynalı tonozuyla örtülü, dikdörtgen bir mekandır. Kuzey duvarının doğu kesiminde iki giriş açıklığı vardır. Bu kapılar, üzeri bir aynalı tonozuyla örtülü, doğu-batı yönlü dikdörtgen bir mekana açılmaktadır. Sıcaklık, erkekler kısmında olduğu gibi kubbeli bir orta mekan ve bu mekana açılan, aynalı tonozuyla örtülü iki halvet hücresinden oluşmaktadır. Su deposunun kuzey-güney yönünde uzanan, dikdörtgen şekilli bir mekan olduğu anlaşılmaktadır. Yapılış tarihi bilinmemekle birlikte, XVII.-XVIII. yüzyıl Osmanlı yapılarına benzemektedir. Yangın sonucu 1911 yılında kadınlar soyunmalığı mahallede yaşayan Ermenilerce yeniden yapılmıştır. 1955 yılında ise erkekler soyunmalığı yapılmıştır.

Afyonkarahisar Millet Hamamı, şehrin tarihî dokusunu yansıtan en önemli yapılardan biridir ve günümüzde Hamam Müzesi olarak hizmet vermektedir. Yapının 17. yüzyılın ikinci yarısında inşa edildiği düşünülmektedir. Yaklaşık 2 bin metrekarelik bir alan üzerine, moloz ve kesme taş kullanılarak inşa edilmiş kâgir bir yapır. 1911 yılındaki büyük yangında zarar gördükten sonra bölgede yaşayan Ermeni ustalar tarafından yeniden inşa edilmiştir. Tac-ı Ahmet Mahallesi, Hamam Aralığı Sokağı'nda, Afyon Kalesi'nin eteklerinde yer alır. Millet Hamamı, restorasyon çalışmalarının ardından çok amaçlı bir kültür merkezi ve müze haline getirilmiştir: İçerisinde Osmanlı dönemine ait hamam kültürünü ve günlük yaşam pratiklerini sergileyen objeler bulunur. Yapı içerisinde konferans salonu, sergi salonu, satranç odası ve çeşitli el sanatları (mermer mozaik, gravür, rölyef) kursları için atölyeler mevcuttur. Ziyaretçilerin vakit geçirebileceği bir kafeterya ve dinlenme alanları da bulunmaktadır.