Azatlı Baruthanesi – Başakşehir

Ocak.2026 yılında ziyaret ettim. Baruthane diye biryer kalmamış. Bir tane küçük bir sütun var sadece. Yazık..

Azatlı Baruthanesi, 1794 temeli atılmış ve 2 yıl gibi kısa bir sürede tamamlanmıştı. Osmanlı Padişahı III. Selim tarafından temelleri atılan modern ordu yapılaşmasının hayata geçirilen ilk projesi. Osmanlı ordusunun İstanbul, Selanik ve Gelibolu’da bulunan baruthanelerinden verim alınmaması üzerine yeni ve modern bir baruthane yapılmasına karar verilerek inşasına başlanan baruthanenin, günümüzde yalnızca kalıntıları ayakta duruyor. Baruthanenin, şehir dışında bir noktada düşünülmesi ve su kaynaklarına yakın olması gibi özellikleri göz önünde bulundurularak günümüzde İstanbul’un ilk yerleşim yeri olan Yarımburgaz Mahallesinin biraz daha uç kısmında inşasına başlanmıştı.Azadlu köyünde, baruthane çarklarını çevirebilecek debiye sahip bir dere olduğu tespit edilir. Bu baruthaneyi çalıştıracak suyun, kaynağından bir kanal ile alınabileceğine karar verilir. Bunun için Azadlu köyü kenarındaki boş bir araziye III. Selim emriyle baruthane kurulur.47 Baruthanenin inşaat masraflarını Sultan III. Selim bizzat kendi iç hazinesinden (Ceyb-i Hümayun) karşılar. Önceki yapılan hataları tekrarlamamak adına yeni inşa edilecek olan Azatlı Baruthanesinin dış cephesi taştan yapılmış ve zemin etüdü özenle seçilmiştir. Barutkalitesini arttırmak amacıyla yeni teknolojinin kullanıldığı bu yapı diğer baruthanelerden farklı tasarlanarak hayata geçilirdi. Azatlı Baruthanesinde Barutçubaşı odası, padişah odası, havuz, işçilerin kalacakları alanlar ve üretim yerleri bulunur. 1877- 1878 yılında Osmanlı ile Rusya arasında yaşanan ’93 Harbi’ne kadar hizmet vermiş olan Azatlı Baruthanesi, daha sonra Ruslar tarafından tahrip edilerek günümüze kadar ayakta durabilen nadir askeri mimari örneklerinden birisidir. Barut üretiminde hem kaliteyi yakalamak hem de zamana uygun harp silahlarını kullanabilmek için barut yapımı çok önemliydi. Padişah III. Selim, hayvan gücüyle çalışan baruthanelerin yerine su çarkıyla çalışan ve sürekli üretimin su gücüyle ara vermeden yapılması gerektiğini düşünerek bu yönde çalışma yapılması istemiş, önceleri saat ustası olan ve mekanik bilgisi yüksek olan Arakel Dadyan, baruthane için çalışmalarına başlamıştı. Arakel Dadyan kısa süre içerisinde su çarkıyla dumansız çalışan sistemi gerçekleştirerek çalışmalarını tamamladı. Yönetimin güvenini kazanan Dadyan'ın vefatının ardından ailesi 3 kuşak boyunca Osmanlı İmparatorluğu'na hizmet etti. Hereke dokuma fabrikası, Zeytinburnu'nda bulunan dokuma fabrikası ve birçok eser Dadyan ailesinin çalışmalarıyla başarıya ulaştı. Osmanlı Devleti'nin askeri sınıfının ihtişamını göstermek ve orduda modernleşme hareketinin ilk adımı olan 222 yıllık tarihi Azatlı Baruthanesi havadan görüntülendi. Görüntülerde, günümüze kadar yalnızca bazı bölümlerinin ayakta kaldığı tarihi yapının, havuz kısmı ve üretimin kısmı görülüyor. Katlı olan yapının olası çökmeleri önlemek için demir bloklarla örüldüğü de görüntülere yansıyor. Zamanla yapının define avcıları ve evsizler tarafından tahrip ettiği alanlar dikkat çekiyor. Baruthanenin kapalı bir odasının ise define avcıları tarafından oyuklar kazılarak tahrip edildiği görülüyor.

Osmanlı Padişahı III. Selim tarafından temelleri atılan modern ordu yapılaşmasının hayata geçirilen ilk projesi olan Azatlı Baruthanesi, 1794 temeli atılmış ve 2 yıl gibi kısa bir sürede tamamlanmıştı. İHA'nın haberine göre dönem itibariyle Küçükçekmece sınırları düşünülerek inşa edilen Osmanlı mirası bu yapı, günümüzde Başakşehir ilçesinde yer alıyor. Osmanlı ordusunun İstanbul, Selanik ve Gelibolu’da bulunan baruthanelerinden verim alınmaması üzerine yeni ve modern bir baruthane yapılmasına karar verilerek inşasına başlanan baruthanenin, günümüzde yalnızca kalıntıları ayakta duruyor. Baruthanenin, şehir dışında bir noktada düşünülmesi ve su kaynaklarına yakın olması gibi özellikleri göz önünde bulundurularak günümüzde İstanbul’un ilk yerleşim yeri olan Yarımburgaz Mahallesinin biraz daha uç kısmında inşasına başlanmıştı. Önceki yapılan hataları tekrarlamamak adına yeni inşa edilecek olan Azatlı Baruthanesinin dış cephesi taştan yapılmış ve zemin etüdü özenle seçilmiştir. Barut kalitesini arttırmak amacıyla yeni teknolojinin kullanıldığı bu yapı diğer baruthanelerden farklı tasarlanarak hayata geçilirdi. Azatlı Baruthanesinde Barutçubaşı odası, padişah odası, havuz, işçilerin kalacakları alanlar ve üretim yerleri bulunur. 1877- 1878 yılında Osmanlı ile Rusya arasında yaşanan ’93 Harbi’ne kadar hizmet vermiş olan Azatlı Baruthanesi, daha sonra Ruslar tarafından tahrip edilerek günümüze kadar ayakta durabilen nadir askeri mimari örneklerinden birisidir.

Osmanlı zamanında kullanılmış barut fabrikası. Şu an da Resneliler çiftliği olarak geçiyor ve İtfaiye eğitim merkezinin içerisinde kalıyor içeri girişi yasak. Dışarıdan foto çekilebiliyor. Rus savaşı ve defineciler tarafından harap edilmiş görecek çok fazla bi şeyi kalmamış.

T.C. Başakşehir Kaymakamlığı Azatlık Baruthanesi AZADLIK BARUTHANESİ Bir zamanlar barut üretimi dibek ve hayvan gücü ile yapılıyordu. Bu ise her tezgâhta farklı incelikte barut üretilmesine sebep oluyordu. Bu meseleyi çözmek için dolapları su gücüyle döndürme fikri düşünülür. Böylece hayvan ve işçi sa­yısındaki eksiltmelerle, hem masraflar azalacak, hem de barut kalitesinde ve miktarında mutlak bir artış sağlanacaktır. Bunun için İstanbul çevresinde uygun hidrolik enerji ile çalışacak yeni baruthanenin yapılması için arayışlarına girilir. Yapılan araştırmada, Küçükçekmece Gölü’nün 4 km kuzeyindeki Azadlu köyünde, baruthane çarklarını çevirebilecek debiye sahip bir dere olduğu tespit edilir. Bu baruthaneyi çalıştıracak suyun, kaynağından bir kanal ile alınabileceğine karar verilir. Bunun için Azadlu köyü kenarındaki boş bir araziye III. Selim emriyle baruthane kurulur.47 Baruthanenin inşaat masraflarını Sultan III. Selim bizzat kendi iç hazinesinden (Ceyb-i Hümayun) karşılar. Yapılan hazırlıklardan sonra inşasına başlanan Azudlu Baruthanesi ve müştemilatı 1796 yılı başında bitirilir ve barut üretilmeye başlanır.