Sık Dişini Helası – Tokat

1. Erken Türkçe Dönemlerde Tuvalet Adlandırmaları (Türkçe Kökenli İfadeler) * Batıglık: Uygurlar dönemine ait bilinen ilk Türkçe örneklerden biridir. * Çumuşluk: Karahanlı Türkçesinde “tuvalet, ayak yolu” anlamında kullanılmıştır. “Suya batmak” anlamındaki “çum-” fiilinden türemiştir. * Aşak Yer: Karahanlı Türkçesi ve Orta Türkçe döneminde (Harezm Türkçesi) “tuvalet, ayak yolu, hela” anlamlarında kullanılmıştır. * Su Evi / Su İvi: Orta Türkçe döneminde görülen bu ifade, Osmanlı döneminde “abdesthane” biçimine dönüşmüştür. * Ayak Çeşmesi: Türkçe “ayak” ve Farsça “çeşme” kelimelerinin birleşmesiyle oluşmuştur. Orta Türkçe ve Osmanlı Türkçesinde “hela” anlamında kullanılmış; günümüz Türkçesinde ise kullanım dışı kalmıştır. * Ayak Orusu: Osmanlı Türkçesinde “hela” anlamında kullanılmıştır. “Ayak çeşmesi” ile benzer yapıdadır. * Ayak Yolu: Türk dilinde en yaygın kullanılan adlandırmalardan biridir. Türkiye Türkçesi ağızlarında “ayah yolu”, “ayakçak”, “ayaklık” gibi varyantları da bulunmaktadır. Helaların geçmişte koku sebebiyle genellikle evlerden uzak yapılması, yürümeyi ifade eden bu tür isimlendirmelerin ortaya çıkmasına neden olmuştur. ⸻ 2. Arapça ve Farsça Kökenli Etkiler (15. Yüzyıl ve Sonrası) * Kademgâh / Kademhane: Arapça “kadem” (ayak) ve Farsça “-gâh / -hane” eklerinden oluşmuştur. Osmanlı Türkçesinde “su dökülecek yer, ayak yolu, hela” anlamlarında kullanılmıştır. * Hela: Arapça kökenli olup “boşluk” anlamına gelir. Harezm Türkçesinde “boşluk”, Osmanlı Türkçesinde ise “hacet yeri” anlamında kullanılmıştır. Günümüzde Türkiye Türkçesi ve Gagavuz Türkçesinde hâlen yaşamaktadır. * Kenef / Kenif: Arapça kökenlidir. “Taraf, yön, sığınılacak yer” anlamlarını taşır. Osmanlı Türkçesinde “ayak yolu, hacet yeri” anlamında kullanılmıştır. * Örtmece İfadeler (Euphemism): Türkiye Türkçesi ağızlarında kullanılan “artçardak”, “güllük”, “küllük”, “tırtırdamı” gibi ifadeler, doğrudan söylemek yerine kullanılan örtülü adlandırmalardır. ⸻ 3. Çağdaş Türkçe Dönemi (Fransızca ve İngilizce Kökenli Kelimeler) * Klozet * Lavabo * Tuvalet Bu kelimeler Fransızca kökenli olup Çağdaş Türkçe döneminde dile girmiştir. Günümüzde “tuvalet” kelimesi; hela, ayak yolu, abdesthane ve kenef gibi birçok eski kullanımın yerini alan genel bir ifade hâline gelmiştir. * WC (Water Closet): İngilizce kökenlidir ve modern dönemde yaygınlaşmıştır.

Güzel bir restorasyon görmüş ve ziyarete açılmış, bölgede böyle bir yapının olması Tokat 'ın geçmiş dönemde ki ekonomik ve kültürel canlılığının ve ticaret ve kervan yollarının transit merkezi olduğunun bir başka delili.

Anadolu'nun ilk umumi helası olduğu düşünülür. 2021'de Su ve Temizlik Müzesi olarak restore edilmiş.

Geçmişten günümüze tuvalet adabı ve insanoğlunun suyu nasıl yönettiğine ait fikir sahibi olunabilecek bir mekan ayrıca diğer tarihi lokasyonlara yürüme mesafesinde olduğu için görülmesinde fayda var

Ali Tusi su ve temizlik müzesi olarak açıldı. Pazartesi günleri hariç her gün sabah 09:00 - 17:00 saatleri arası açık. PAZARTESİ GÜNLERİ MUZELER KAPALİ ona göre gidin. Ücretsiz